U susret 17. Internacionalnom festivalm vlaške muzike „Gergina 2026“ u galeriji negotinskog Doma kulture održana je promocija knjige novinarke Suzane Mihajlović Jovanović „Autentična seoska arhitektura opštine Negotin“.
Kuće Negotinske krajine oduvek su bile inspiracija istraživača, etnologa, ljudi koji svojim pričama čuvaju bogatstvo i prošlost stanovništva koje živi na krajnjem istoku Srbije.
U susret 17. Internacionalnog festivala vlaške muzike „Gergina 2026“, na Vaskršnji ponedeljak, o kući koja nije samo građevina već dom, govorila je novinarka Suzana Mihajlović Jovanović predstavljajući studiju „Autentična seoska arhitektura opštine Negotin“, koju je u oblasti nematerijalne kulturne baštine podržalo Ministarstvo kulture, a publikovalo Udruženje „Gergina“.
Dom je mesto u kome smo rođeni, živimo, odrastamo, stvaramo svoje porodice. Govoreći o kućama koje je obišla u 38 krajinskih sela, upoznala nas je sa autentičnim građevinama čije zidove menja zub vremena i koje, uprkos decenijama i vekovima, čvrsto stoje na svojim temeljima, odolevajući prirodnim nepogodama, ljudskoj brizi ili nebrizi, pa i korovu, kao svetionici i svedoče o graditeljstvu i stanovništvu ovog kraja.
„Mnoge su zapuštene ili polunapuštene, ali se vidi da su nekada bile centar života jedne porodice. Najteže je bilo videti kuće koje propadaju jer više nema ko da ih održava. One su često poslednji svedoci života u selima koja se prazne. Ima mnogo starih kuća po selima, u knjizi je tek deo tog zabeleženog materijala. Neki moj lični izbor. U nekim kućama se i dalje živi, naročito tamo gde su porodice ostale na selu. Međutim, veliki broj kuća danas samo postoji, kao uspomena na nekadašnji život. Često su zaključane ili se koriste samo povremeno, tokom leta ili praznika. To pokazuje koliko se promenio način života i koliko su sela ostala bez stanovnika. Savremeni način gradnje jeste promenio izgled sela i doneo nove materijale i stilove. Međutim, ima ljudi koji stare kuće čuvaju kao deo porodične istorije i identiteta. Ima i onih koji su stare kuće porušili, ali i onih koji su dozvolili da ih vreme naruži. Nažalost, mnogo je staračkih domaćinstava u selima. Negde smo naišli na obnovljene kuće, u nekima od njih se živi ili se koriste kao letnje kuće, budu kao pravi mali muzeji sa tim starinskim pokućstvom, karakterističnim porodičnim fotografijama u drvenim ramovima. To pokazuje da svest o značaju nasleđa postoji, ali je potrebno još više podrške i razumevanja da bi se ono očuvalo“, govorila je na promociji knjige autorka Suzana Mihajlović Jovanović, koja je svoj istraživački rad temeljila na terenskom radu, ali i sakupljanju arhivske građe dosadašnjih istraživača.
„U radu sam se oslanjala i na bogatu građu Istorijskog arhiva u Negotinu, koja čuva brojne dokumente, planove i zapise o razvoju sela i domaćinstava. Posebno su značajne i monografije o pojedinim selima, čiji su autori tokom decenija beležili istoriju, stanovništvo i izgled naselja, ostavljajući dragoceno svedočanstvo o životu na ovom prostoru, od neprevaziđenog Božidara Blagojevića, pa mog strica Jordana Trokanovića, preko Tihomira Stanojevića, Nikole Račića, mr Aleksandra Žikića, Aleksandra Simića, dr Straška Miloševića, Velimira Mikija Trailovića, do arheologa Gordana Janjića, istraživača Šarkamena, Ivice Trajkovića, moje koleginice Nadice Vasić i mnogih drugih.“
Knjiga „Autentična seoska arhitektura opštine Negotin“ predstavlja sistematizaciju podataka, slika i informacija koji nam govore kako se na ovim prostorima gradilo i živelo.
„Na temu narodnog graditeljstva postoji zaista mnogo vrednih knjiga i radova, ali je činjenica da novijih istraživanja nema u velikom broju. Zato posebno mesto ima najnovije izdanje iz 2024. godine, „Atlas narodnog graditeljstva Srbije“, koje je objavio Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, jer predstavlja savremen i sistematičan pregled graditeljskog nasleđa na prostoru opština Majdanpek i Negotin. Dragocena su i istraživanja Koste Jovanovića, objavljena još 1940. godine, koja su među prvim sveobuhvatnim zapisima o naseljima i načinu života u Negotinskoj krajini, kao i radovi dr Miroslava Draškića. Ipak, kao najznačajnije izdvajam istraživanje Rabije Hasanbegović iz 1969. godine, koje je postavilo čvrste temelje za razumevanje tradicionalne kuće i organizacije domaćinstva u ovom kraju“, rekla je autorka Suzana Mihajlović Jovanović, koja novinarskim perom piše od 1992. godine.
Da je zaista hroničar krajinskih sela govori nam njeno izvrsno poznavanje ljudi i običaja, a tome je doprineo i njen petnaestogodišnji rad na terenu kao popisivača, gde je u susretu sa ljudima upoznavala ne samo njihova domaćinstva već i dušu Krajinaca. Temelj ovakvog rada je i Suzanin rad i istraživanje kao Vikipedijanca-stažiste.
Sinoćnja promocija knjige „Autentična seoska arhitektura opštine Negotin“ završena je pitanjem da li smo dobri čuvari starog graditeljstva. Mogli bismo biti i bolji i kuće u svojim dvorištima čuvati kao male muzeje koji govore priču iz prošlosti.
„Jer čak i zarasla kuća, sva u senci korova, može da nam pokaže lepotu jednog sveta koji je nekada bio živ. Svaki prag, svaki trem i svaka kamena ograda čuvaju priču koja zaslužuje da se pamti“, rekla je na samom kraju u svojoj knjizi autorka Suzana Mihajlović Jovanović.
Autor teksta: Danijela Nikolić